Dunajec 3 Regiony
Łącko - Szczawnica - Leśnica

W Łącku historia, gospodarka i lokalna tradycja splatają się w jeden z najbardziej rozpoznawalnych pejzaży kulturowych Beskidu Sądeckiego.

Średniowieczne początki

Łącko jest jedną z najstarszych wsi na ziemi sądeckiej, a jego udokumentowane dzieje sięgają XII wieku. W 1227 roku właścicielem osady był kasztelan sądecki Piotr Wydżga, zarządzający również zamkami w Czorsztynie i Rytrze. W 1251 roku sprzedał on Łącko wraz z okolicznymi dobrami zakonowi bożogrobców w Miechowie za 300 grzywien. Nie wiadomo jednak, w jaki sposób włości wróciły później do księcia Bolesława Wstydliwego, który w 1257 roku nadał je swojej żonie Kindze. Księżna otrzymała prawo jurysdykcji, pobierania danin, ceł oraz zakładania młynów, karczem i rybackich stanowisk.

W 1280 roku Kinga przekazała Łącko wraz z 28 wsiami klaryskom w Starym Sączu. Zakon zarządzał tymi ziemiami do końca XVIII wieku, kiedy Austriacy przeprowadzili kasatę klasztornych majątków. W XV wieku Łącko było już znaczną wsią liczącą 12 łanów kmiecych, z kościołem parafialnym i karczmą. W kolejnych wiekach rozwijało się tu rolnictwo, pasterstwo, pszczelarstwo, rzemiosło oraz warzenie piwa, a wraz z nimi powstawały folwarki.

Rozwój ekonomiczny i narodziny przemysłu

Od XVI wieku aż do pierwszego rozbioru Polski klucz łącki dzierżawili przedstawiciele znanych rodów, m.in. Prokop Pieniążek – rotmistrz Stefana Batorego, oraz Sebastian i Stanisław Lubomirscy, którzy pełnili wysokie urzędy w Rzeczypospolitej.

Po 1772 roku Łącko znalazło się w zaborze austriackim, co nie zatrzymało rozwoju tych terenów. W 1835 roku wieś nabył hrabia Seweryn Drohojewski, który finansował nawet poszukiwania złota w pobliskich górach. Kolejny właściciel, przemysłowiec Michał Ader, odegrał kluczową rolę w kształtowaniu lokalnego przemysłu. To dzięki niemu powstały tartak oraz fabryka mebli giętych w Jazowsku, które produkowały towary na eksport. Ader zorganizował także robotnicze osiedle „Opiłówka”.

Pod koniec XIX wieku Łącko liczyło około 2 tys. mieszkańców, a z okolicznymi wsiami – ponad 5 tysięcy.

Sadownictwo, wojny i współczesność

Przełom XIX i XX wieku przyniósł dynamiczny rozwój sadownictwa. Proboszcz ks. Piaskowy oraz kierownik szkoły Stanisław Wilkowicz popularyzowali nasadzenia jabłoni, grusz, czereśni i śliw, a w tym samym okresie na dużą skalę zaczęto produkować łącką śliwowicę.

Pojawiły się również ambitne projekty gospodarcze: budowa linii kolejowej Nowy Sącz – Szczawnica, przeniesienie sądu powiatowego do Łącka oraz stworzenie elektrowni szczytowo-pompowej opartej na technologii szwajcarskiej. Wybuch I wojny światowej przerwał wszystkie te plany.

W okresie międzywojennym Łącko dynamicznie się rozwijało. Sadownictwo osiągnęło skalę przemysłową, miejscowość zyskała bazę noclegową, a okolica stała się atrakcyjna dla letników. W 1933 roku powstał zespół regionalny „Górale Łąccy”, który do dziś stanowi wizytówkę lokalnej kultury.

Podczas II wojny światowej w okolicznych lasach działały oddziały Armii Krajowej, a mieszkańcy wspierali konspirację. Niemieckie represje dotknęły zwłaszcza przedstawicieli lokalnych elit. Przez Łącko przebiegał także szlak kurierski prowadzący na Węgry.

Po 1945 roku wieś nadal się rozwijała: powstawały zakłady usługowe i produkcyjne, tartaki, piekarnie, stacja paliw, a nawet zakład wytwarzający humus. Dzięki walorom krajobrazowym Łącko stało się również miejscowością turystyczno-wypoczynkową. Rozwinęła się agroturystyka, a łącka śliwowica oraz folklor stały się symbolami regionu.

W Łącku odbywają się dwie duże imprezy: Święto Kwitnącej Jabłoni (organizowane od 1947 roku) oraz Święto Owocobrania. Od 1999 roku miejscowość jest siedzibą gminy, a około 1% jej mieszkańców stanowią Romowie.